expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

22.9.11

O κινηματογράφος ως φιλοσοφία. Καταλαβαίνω ή νίωθω μια ταινία;


Είπαμε ότι μια κινηματογραφική ταινία μπορεί να φανερώνει ένα νόημα απόλυτα δικό της, το οποίο καλούμαστε όχι απλώς να καταλάβουμε, αλλά να νιώσουμε ριζικά.  Κάναμε λόγο για μια διάκριση ανάμεσα στο ‘καταλαβαίνω’ και το ‘νιώθω’. Τι είδους διάκριση μπορεί να είναι αυτή;

Διάκριση κίνησης. (ο κινηματογράφος εικονογραφεί και φανερώνει τη συνάντηση δύο κινήσεων. Θα μιλήσουμε γι αυτές στο μέλλον).

Λέμε συχνά, ότι είδαμε μια ταινία αλλά δεν την καταλάβαμε. Γιατί είναι τόσο σημαντικό να καταλάβουμε μια ταινία; Ίσως επειδή θέλουμε να γευτούμε την ικανοποίηση του ανθρώπου που κατάλαβε τι συνέβη και γιατί. Θα επιχειρήσουμε να φωτίσουμε τη διάκριση ανάμεσα στις ενέργειες που εκφράζουν τα δύο ρήματα ‘καταλαβαίνω’ και ‘νιώθω’, καταφεύγοντας στην ετυμολογική τους καταγωγή, η οποία –συχνότερα απ’ ό,τι φανταζόμαστε- μπορεί να μας αποκαλύψει την γλωσσική σοφία που κουβαλούν οι λέξεις.

Το ρήμα καταλαβαίνω προέρχεται από το αρχ/ελλ. καταλαμβάνω, που σημαίνει κυριεύω κάτι. Συνώνυμό του είναι το ρήμα 'κατανοώ'. Καταλαβαίνω λοιπόν σημαίνει κυριεύω κάτι με τη νόηση. Καταλαβαίνω μια ταινία σημαίνει υπερνικώ όλες τις αντιστάσεις της, ξεσκεπάζω τα κρυφά της μυστικά, λύνω τους γρίφους της, τις αλληγορίες και τους συμβολισμούς της, φωτίζω κάθε της γωνιά και λεπτομέρεια. Αυτή η κατανόηση – κατάληψη μπορεί να εμφανίζει (όχι πάντα βέβαια, αλλά κατά τη γνώμη μου παραμένει μια δυνητική τάση που μπορεί να ενεργοποιηθεί) μια κίνηση από μέρους μας, που εκφράζει εξουσιαστική διάθεση προς εκείνο που θέλουμε να καταλάβουμε, το οποίο βρίσκεται έξω από μας, απέναντί μας και επιχειρούμε να το καταλάβουμε αντικειμενικά (αυτή είναι και η προσπάθειά μας να κρίνουμε μια ταινία με όσο το δυνατό λιγότερη προσωπική εμπλοκή, δηλαδή ψύχραιμα και αντικειμενικά). Θέλω να καταλάβω μια ταινία. Θέλω να καταλάβω ένα κτήριο, να κάνω κατάληψη. Θέλω να καταλάβω το αντίπαλο οχυρό. Το ρήμα ‘καταλαβαίνω’ φανερώνει ήδη μια κίνηση, που η διάθεσή της μπορεί να γίνει (ξαναλέμε, όχι πάντα) εξουσιαστική.  

Το ρήμα νιώθω προέρχεται από το μεσαιωνικό ενοιώθω και το αρχ/ελλ. εννοιώ. Συνώνυμό του είναι το ρήμα 'αισθάνομαι'. Την ίδια στιγμή που το ρήμα νιώθω σημαίνει αισθάνομαι, διατηρεί και φανερώνει μια ριζική σχέση με το ρήμα εννοιώ, -> εννοώ, δηλαδή με τη νόηση – σκέψη.  Έτσι, παρουσιάζει μια συγκλίνουσα κίνηση στο εσωτερικό του: τη σύγκλιση και συνάντηση της αίσθησης με τη σκέψη.
Καθώς λοιπόν βρισκόμαστε στην προβολή μιας ταινίας, θεωρούμε ότι στην εμπειρία αυτής της θέασης ταιριάζει περισσότερο η συγκλίνουσα κίνηση μιας αισθαντικής σκέψης, παρά η εκ των έξω κατανόηση της ταινίας.

Νιώθω το νόημα μιας ταινίας, δεν σημαίνει ότι οι εικόνες τις με cineπαίρνουν τυφλά, τις αισθάνομαι χωρίς να σκέπτομαι.  

Όπως η μορφή είναι η σύγκλιση αίσθησης και σκέψης, συγκεκριμένου και αφηρημένου, έκτασης και νόησης, έτσι το 'νιώθω' είναι η ενέργεια και η κίνηση που ταιριάζει στη θέαση και βίωση της μορφής· αισθάνομαι και σκέπτομαι μια ταινία, δεν την καταλαβαίνω μονάχα με τη νόηση.

Αυτό δεν μπορεί παρά να αλλάζει ριζικά και τον τρόπο της κριτικής που θα γράψουμε για μια ταινία. Η σχέση μας με το cinema δεν μπορεί παρά να είναι προσωπική, δηλαδή υποκειμενική. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυθαίρετη, ούτε σημαίνει απλώς ότι ο καθένας μπορεί να λέει ό,τι θέλει. Αισθάνομαι και σκέφτομαι ταυτόχρονα, νιώθω το νόημά της. Και αυτό καθόλου δεν στερείται σκέψης, νοήματος και εν τέλει αλήθειας

*Για την ετυμολογία και τη σημασία των ρημάτων βλ. : Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Α.Π.Θ. , Ινστιτούτο Νεοελληνικών σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσ/νίκη, Σεπτέμβριος 2002 (3η έκδοση).

1 σχόλιο:

Δ είπε...

Άψογη η προσέγγιση σου fidelio και ο λόγος σου εξαίρετος -παραπλανητικό το ερώτημα σου ;-)

Η προσέγγιση σου, πέρα από την γοητεία της, είναι και ιδιαίτερα σημαντική καθώς η νέα παγκόσμια γλώσσα δεν είναι η ομιλούμενη παρά η εικόνα -και θα έχει σημασία ποια θα είναι σε κάθε περίπτωση η μορφή, το νόημα της, η αλήθεια της.
Δεν θυμάμαι πότε συνάντησα τελευταία φορά τόσο όμορφη σύνθεση -κυριολεκτικά.
Καταπληκτική η προσπάθεια σου.
Προς μια μορφοποίηση στοχαστικής και αισθητικής τέχνης -των εικόνων... Προς μια θέαση και βίωση -του νοήματος- της' εν τέλει της αλήθειας -της.

Υ.γ: Οι εικόνες και οι σκέψεις δεν είναι διαχωρισμένες μεταξύ τους, όπως η αίσθηση και η σκέψη, λιώνουν και ρέουν μαγματικά η μία μέσα στην άλλη σε ένα κοινό επίπεδο.
Κάποτε τα -φαινομενικά- αντίθετα φανέρωναν την ενότητα΄
Κάποτε νιώθαμε...

Νιώσε τον άνθρωπο, μη τον νομίζεις λέω συχνά -τι θες να καταλάβεις, να εξηγήσεις; να μην αφήσεις καμιά γωνιά κρυμμένη;... Ως πρός τι;
Και πως θα σαγηνευθείς άραγε; Είναι μετρήσιμη η σαγήνη -όπως η τραγικότητα ;-)... πως θα περιπλανηθείς; μήπως δεν γίνεται επειδή μπορεί να αποπλανηθείς, αλλά και στις δύο λέξεις εμπεριέχεται η πλάνη... Πως θα νιώσεις ένα αισθητικόπνευματικό χάραγμα δίχως αυτήν;...
-Μα γίνεσαι μεταφυσικός! θα πούν... Δεν πειράζει, ίσως να γίνομαι και φυσικός... Ίσως αισθητικός και ηθικός συνάμα.

Εάν θες να ανοιχτείς, να είσαι εκεί, να σταθείς όταν χρεια-στεί.

Ώρες, ώρες που σκέφτομαι τη γλώσσα που γράφω και μιλώ, χαμογελάω...Σταματώ εδώ γιατί είμαι σχεδόν πλήρως εκτός ''εκτός θέματος'' -η μήπως όχι;...

Οι ταινίες που αναφέρεις είναι από καλές εως εξαιρετικές -μόνο του Jarman δεν έχω δει. Την άποψη μου με αφορμή για παράδειγμα την αλληγορία του σπηλαίου και το matrix -ή το inception, το stalker ή το zerkalo (αισθητικόπνευματικό χάραγμα), την οδύσσεια του διαστήματος, το fight club, το memento, ή το π- αν δεν την γνωρίζεις, νομίζω την έχεις ψυχανεμιστεί. Με τα τρέχοντα είχα σχεδόν λησμονήσει πόσο η Έβδομη σφραγίδα με έχει σημαδέψει.

Καλή δύναμη.

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...